data-nosnippet>
Socijalistička partija Srbije (SPS), na čijem je čelu Ivica Dačić, na vanrednim parlamentarnim izborima u Srbiji ostvarila je najslabiji rezultat u svojoj historiji. Prema dosad prebrojanim glasovima, stranka je osvojila 2,3 posto podrške birača.
Taj procenat je ispod zakonskog izbornog cenzusa od tri posto. Ako se rezultat potvrdi, SPS po prvi put od uvođenja višestranačkog sistema 1990. godine neće imati nijednog poslanika u novom sazivu Narodne skupštine Srbije.
Najniža tačka u historiji stranke
Stranka koja je decenijama bila nezaobilazan faktor na političkoj sceni, prema preliminarnim podacima, došla je do najniže tačke. Ako zvanični i konačni rezultati potvrde ove brojke, to bi značilo kraj jedne političke ere za Dačićevu stranku.
Opadanje podrške vidi se i kada se rezultat uporedi s ranijim izbornim ciklusima:
- u odnosu na 2023. godinu, SPS je izgubio 4,25 procentnih poena;
- u odnosu na 2022. godinu, pad iznosi 9,14 procentnih poena.
Osvojenih 2,3 posto ubjedljivo je najlošiji izborni rezultat Socijalističke partije Srbije otkako je formirana.
Šta znači izborni cenzus
Izborni cenzus je minimalni procenat glasova koji lista mora osvojiti da bi učestvovala u raspodjeli mandata. U Srbiji taj prag iznosi tri posto. Lista koja ostane ispod njega ne ulazi u raspodjelu mandata, bez obzira na to koliko je birača za nju glasalo.
Zbog toga bi 2,3 posto glasova, koliko je SPS osvojio prema dosadašnjem brojanju, za stranku značilo izlazak iz parlamenta. Od zakonskog praga dijeli ih manje od jednog procentnog poena, ali taj prag je ipak odlučujući.
Mehanizam cenzusa postoji u mnogim izbornim sistemima. Njegova je svrha da se u skupštini ne pojavi previše malih stranaka, što bi moglo otežati formiranje vlasti i donošenje odluka. Cijena toga je da glasovi dati za liste koje ne pređu prag ne donose nijedno poslaničko mjesto.
Dugogodišnji koalicioni partner
SPS je dugo bio ključni koalicioni partner u srbijanskim vlastima. Koalicioni partner je stranka koja zajedno s drugim strankama učestvuje u formiranju vlade i dijeli odgovornost za njen rad.
Upravo zato ovaj rezultat predstavlja težak udarac u novijoj historiji stranke i iz temelja bi mogao promijeniti ulogu koju je imala u političkom životu zemlje.
Stranka bez poslanika u Narodnoj skupštini nema direktan uticaj na zakonodavni proces. Poslanici učestvuju u raspravama, glasaju o zakonima i rade u skupštinskim odborima, a bez njih stranka te mehanizme ne može koristiti.
Šta je poznato, a šta tek slijedi
Za sada je potvrđeno da je riječ o vanrednim parlamentarnim izborima, da je rezultat SPS-a 2,3 posto i da je to ispod cenzusa od tri posto. Jasno je i da, ako se podaci ne promijene, socijalisti u novom sazivu Narodne skupštine neće imati nijedno poslaničko mjesto.
Ostaje da se vidi hoće li konačni rezultati potvrditi ono što pokazuju dosadašnja prebrojavanja. Do zvaničnog zaključenja brojanja podaci o osvojenim glasovima smatraju se preliminarnim i mogu se korigovati kako se obrađuju preostali glasački listići.
Čitaocima koji žele pouzdane informacije najbolje je da se oslone na zvanična saopštenja nadležnih izbornih tijela, a ne na neprovjerene procjene koje se u izbornim noćima brzo šire društvenim mrežama.
Promjena političkog položaja
Za stranku koja je od početka višestranačja imala svoje mjesto u parlamentu, ovo bi bila potpuna promjena političkog položaja. Konačni rezultati pokazat će da li je takav ishod i službeno neizbježan.
Politički značaj rezultata dodatno naglašava činjenica da je riječ o stranci koja se godinama računala kao stabilan i važan igrač u sastavljanju vlasti. Pad od 4,25 procentnih poena u odnosu na 2023. i 9,14 u odnosu na 2022. godinu pokazuje koliko je podrška birača slabila iz jednog izbornog ciklusa u drugi.
Do objave konačnih podataka rezultat od 2,3 posto treba posmatrati kao preliminarni. Ipak, takav kakav je trenutno, on SPS ostavlja manje od jednog procentnog poena ispod praga koji vodi u skupštinske klupe.
