Tri dana nakon prvih američko-izraelskih udara na Iran, sukob se proširio na cijeli Bliski istok. Iranski napadi dronovima i raketama pogodili su mete u više zemalja, dok Evropa s nelagodom posmatra može li se lančana reakcija preliti i izvan regije.
Prema dostupnim informacijama, projektili i dronovi padali su u Kuvajtu, Ujedinjenim Arapskim Emiratima, Bahreinu, Kataru, Omanu, Libanonu, na Cipar i u Jordanu. U sukob se uključio i Hezbollah, koji je iz južnog Libanona pokrenuo napade na Izrael.
Napad na Cipar – prvi udar na prostor EU
Posebnu pažnju izazvao je napad na britansku vojnu bazu Akrotiri na Cipru. S obzirom na to da je Cipar članica Evropske unije, ovaj incident se tumači kao prvi fizički udar koji je direktno zahvatio prostor EU.
Grčka, Njemačka i Francuska najavile su pomoć Cipru u jačanju odbrane, dok su Grčka i Francuska poslale i mornaričke fregate.
Iranski ambasador u Španija upozorio je da bi Iran mogao napasti američke baze u Evropi “ako bude potrebno”, iako analitičari ističu da Teheran nema operativne interkontinentalne projektile koji bi mogli dosegnuti zapadnu Evropu.
Može li se sukob preliti na Evropu?
Vanjskopolitički analitičar Denis Avdagić ocjenjuje da zasad ne vidi realnu mogućnost direktnog prelijevanja rata na evropski teritorij, ali upozorava da bi nastavak napada na britanske ili druge evropske baze mogao povećati pritisak na evropske države da reagiraju.
Prema njegovim riječima, širenje sukoba moglo bi uključivati pomorske operacije i zaštitu plovidbe, posebno ako bi bile ugrožene rute poput Hormuški moreuz, ključne za globalnu trgovinu energentima.
Rizik indirektnih prijetnji
Pored direktnih vojnih scenarija, otvoreno je i pitanje mogućih indirektnih prijetnji, uključujući djelovanje takozvanih proxy mreža ili pojedinaca povezanih s regionalnim akterima.
Ipak, za sada nema konkretnih dokaza o takvim planovima, a sigurnosne službe širom Evrope pojačale su nadzor i razmjenu informacija.
Ekonomske posljedice već vidljive
Dok se raspravlja o sigurnosnim implikacijama, ekonomske posljedice već su osjetne. Napadi i prijetnje blokadom Hormuškog moreuza izazvali su snažne potrese na tržištu nafte, što se već odražava na cijene goriva i energenata širom Evrope.
Iako se rat još uvijek vodi primarno na Bliskom istoku, napetosti pokazuju koliko je evropski prostor, politički i ekonomski, usko povezan s dešavanjima u toj regiji.
