AMERIKA SE POVLAČI, EVROPA OSTАJE SAMA? Trump povukao potez koji mijenja NATO iz temelja
Sjedinjene Američke Države započele su veliko preispitivanje svog vojnog prisustva u Evropi, a poruka koja stiže iz Washingtona teško da može biti jasnija: evropske države morat će preuzeti znatno veću odgovornost za vlastitu odbranu.
Američko Ministarstvo odbrane razmatra raspored vojnika, baza, opreme i drugih kapaciteta na evropskom kontinentu. Revizija bi trebalo da traje do šest mjeseci, a mogla bi dovesti do dodatnog smanjenja američkog vojnog prisustva.
To ne znači da su Sjedinjene Države već odlučile napustiti NATO niti da će američki vojnici preko noći nestati iz Evrope. Ali više nema dileme da se odnos snaga unutar Alijanse ubrzano mijenja.
Evropa više ne može računati na stari američki štit
Jedan od glavnih zagovornika novog pristupa je Elbridge Colby, visoki zvaničnik Pentagona, koji smatra da NATO mora prestati funkcionisati kao odnos evropske zavisnosti od Sjedinjenih Država.
Njegova poruka evropskim saveznicima u suštini glasi: Amerika će ostati dio Alijanse, ali Evropa mora biti sposobna voditi vlastitu konvencionalnu odbranu.
Washington želi savez zasnovan na partnerstvu, a ne na tome da američki vojnici, avioni, brodovi i poreski obveznici nose najveći dio tereta dok evropske vlade decenijama odgađaju ozbiljno ulaganje u vlastitu sigurnost.
Američki ministar odbrane Pete Hegseth upozorio je i da bi Washington mogao uskratiti dio finansiranja NATO-u članicama koje ne budu ispunjavale dogovorene ciljeve potrošnje za odbranu.
Jesu li evropski lideri zaista vjerovali da će Amerika vječno plaćati njihovu sigurnost?
Jesu li ogromni budžeti trošeni na sve osim na vojsku zato što se podrazumijevalo da će, kada postane opasno, američki vojnik ipak doći?
Sada račun stiže na naplatu.
Prva smanjenja već su počela
Američki zaokret nije ostao samo na riječima.
Washington je već smanjio određene vojne kapacitete koji bi NATO-u bili dostupni u slučaju velike krize, uključujući dio aviona, brodova i sistema za dopunjavanje goriva u zraku. Evropske članice uspjele su nadoknaditi većinu nastalih nedostataka, ali upravo je to pokazalo koliko se brzo mijenja dosadašnji model odbrane.
Sjedinjene Države su povukle hiljade vojnika iz Njemačke, otkazale planirano raspoređivanje približno 4.000 vojnika u Poljskoj i smanjile prisustvo u pojedinim dijelovima istočne Evrope.
Posebno su zabrinute države na istočnom krilu NATO-a, koje Rusiju vide kao neposrednu sigurnosnu prijetnju. Za njih američke trupe nisu samo vojna snaga već i politička garancija da bi Washington odmah bio uvučen u eventualni sukob.
Šta se događa ako ta garancija počne slabiti?
Trump nije zaboravio ponašanje saveznika
Odnosi između Trumpove administracije i pojedinih evropskih članica dodatno su se pogoršali tokom rata s Iranom.
Trump je javno kritikovao saveznike koji nisu dozvolili korištenje svojih baza i teritorije za američke operacije. U Washingtonu se čak razmatralo kažnjavanje država koje su odbile pružiti očekivanu podršku.
Za Trumpa NATO više nije samo vojni savez. On ga posmatra kao dogovor u kojem se od saveznika očekuju novac, vojni kapaciteti i politička odanost.
Evropske države, međutim, tvrde da nisu dužne automatski podržavati svaki američki rat, posebno kada nisu konsultovane prije njegovog početka.
Upravo tu nastaje pukotina koja bi mogla promijeniti Alijansu: Amerika očekuje lojalnost, dok Evropa želi zaštitu bez obaveze da slijedi Washington u svakom sukobu.
Glavni američki rival više nije u Evropi
Iza svega stoji još veća strateška promjena.
Sjedinjene Države Rusiju i dalje smatraju ozbiljnom prijetnjom, ali dugoročno najvećeg vojnog, ekonomskog i tehnološkog protivnika vide u Kini.
Američki brodovi, avioni, projektili i vojnici nisu neograničeni. Svaki dodatni kapacitet vezan za Evropu ili Bliski istok manje je dostupan za potencijalni sukob u Indo-Pacifiku.
Zato Washington želi da evropske članice preuzmu odbranu svog kontinenta, dok se američka vojska sve više usmjerava prema Kini.
Amerika, dakle, još nije napustila Evropu. Ali vrijeme u kojem je evropska sigurnost gotovo automatski bila američka obaveza približava se kraju.
Najvažnije pitanje više nije hoće li Evropa morati sama da se brani.
Pitanje je da li će biti spremna kada shvati da je taj trenutak već stigao.
