Analitički centar George W. Bush Institute, koji je bivši američki predsjednik osnovao 2009. godine, neposredno nakon završetka svog drugog mandata, objavio je opsežnu analizu o ruskom djelovanju u Evropi pod naslovom „Strateška korupcija u Rusiji: Ciljanje evropske politike“.
U izvještaju se upozorava na sistematsko i dugotrajno rusko političko uplitanje u evropske države, pri čemu su kao posebno ranjive označene tri zemlje zapadnog Balkana – Albanija, Bosna i Hercegovina i Crna Gora, prenosi Fokus.ba.
Analizu potpisuju tri američka eksperta, među kojima su i dvojica autora ruskog porijekla – Albert Torres, Ruslan Stefanov i Martin Vladimirov. Oni ističu da se rusko djelovanje ne odvija sporadično, već predstavlja dugoročno osmišljenu strategiju čiji je cilj slabljenje demokratskih institucija, destabilizacija političkih procesa i stvaranje trajnog utjecaja u pojedinim državama.
Albanija, BiH i Crna Gora u fokusu
U dokumentu se navodi da zapadne obavještajne službe već godinama upozoravaju kako gotovo da ne postoji evropska država koja nije bila izložena nekom obliku ruskog miješanja. Ipak, prema procjeni autora, najranjivije su zemlje istočne i jugoistočne Evrope, među kojima se posebno izdvajaju Albanija, Bosna i Hercegovina i Crna Gora.
“Izvještaji zapadnih obavještajnih službi ukazuju da gotovo da nema zemlje u Evropi koja nije oštećena ruskim miješanjem, ali neke od ranjivijih članica na istoku postale su žrtve ruskog političkog uplitanja velikih razmjera, poput Albanije, Bosne i Hercegovine i Crne Gore,” navodi se u izvještaju.
Autori dodatno ističu da je Moskva godinama koristila energetiku kao ključno sredstvo političkog pritiska. Prema njihovim navodima, Rusija je energente koristila i kao mehanizam nagrađivanja i kao sredstvo kažnjavanja, u zavisnosti od političkih odluka pojedinih država.
Energetska zavisnost kao alat utjecaja
U analizi se podsjeća da je Rusija, oslanjajući se na historijske trgovinske veze i često monopolsku poziciju u energetskom sektoru, gradila politički utjecaj širom Evrope. Posebno se navodi primjer Bugarske, na koju je vršen pritisak zbog podrške Ukrajini, dok su Srbija i Bosna i Hercegovina, prema ocjeni autora, zadržane unutar ruske političke orbite.
Također se navodi da je Moskva uspjela privući Tursku u stanje strateške dvosmislenosti, dok je Njemačku, kroz energetsku saradnju, dovela u poziciju saučesnika u određenim političkim procesima.
“Bez adekvatnog rješavanja nedostataka u evropskom političkom finansiranju, ekonomskoj sigurnosti, demokratskoj otpornosti, upravljanju i odbrani, Rusija će i dalje moći manipulirati dinamikom evropske politike. Rješavanje ovih nedostataka zahtijevat će unapređenje postojećih politika kako bi se evropska pitanja podložna eksploataciji stranih aktera transformirala u odgovarajuće kontrole koje štite integritet evropske politike,” upozorava se u dokumentu.
Autori dodatno naglašavaju da zemlje koje i dalje Rusiju doživljavaju kao pouzdan izvor energije, poput Mađarske i Slovačke, time Moskvi pružaju politički i ekonomski kapital koji joj omogućava nastavak vojne kampanje u Ukrajini.
“Zemlje koje i dalje smatraju Rusiju pouzdanim izvorom energije, poput Mađarske i Slovačke, pružaju Rusiji politički i ekonomski kapital za održavanje vojne kampanje u Ukrajini. Sirova nafta i plin iz naftovoda postali su roba od praktičnosti za Rusiju, koja koristi atraktivne cijene za dvije evropske zemlje kako bi stvorila trenje u EU pri donošenju odlučnih političkih odluka,” stoji u analizi.
Preporuke Evropskoj uniji
U završnom dijelu izvještaja autori iznose niz preporuka upućenih Evropskoj uniji. Ocjenjuju da države članice trenutno razvijaju uglavnom nacionalne politike, iako su odgovorne za provođenje zajedničkih mehanizama EU, uključujući borbu protiv korupcije, pranja novca, nadzor stranih investicija, sankcije i kontraobavještajne aktivnosti.
“Fragmentirana struktura političkih i finansijskih zakona čini neke članice sklonijima nezakonitim operacijama utjecaja. To ostavlja te države da se suoče s mnogo jačim protivnikom u ime cijele EU, što Rusiji omogućava orkestriranje opasnih političkih reakcija i društvenih poremećaja,” navodi se u izvještaju.
Kao rješenje se predlaže jačanje nadležnosti i kapaciteta evropskih institucija poput Evropski javni tužilac, OLAF i AMLA, s ciljem efikasnije borbe protiv korupcije i ilegalnog finansiranja.
Poseban akcenat stavljen je na političke stranke u državama članicama, od kojih bi se, prema preporukama, trebalo zahtijevati potpuno transparentno objavljivanje porijekla donacija i načina finansiranja.
“Evropska komisija trebala bi osnovati nezavisni nadzorni odbor za provođenje revizija obrazaca za finansijsko izvještavanje političkih stranaka. Stručnjaci za borbu protiv korupcije, ilegalno finansiranje i upravljanje trebali bi provjeriti donacije sa stranim vezama. EU bi trebala propisati i provoditi objavljivanje dokumenata o finansijskom izvještavanju koje detaljno opisuju donacije i rashode domaćih političkih stranaka,” zaključuje se u analizi.
Izvještaj George W. Bush Instituta tako dodatno potvrđuje da je rusko političko uplitanje u Evropi i dalje aktivno, sofisticirano i dugoročno, a zemlje zapadnog Balkana, uključujući Bosnu i Hercegovinu, ostaju među najizloženijim tačkama tog utjecaja.
